In gesprek met overleden kunstenaars

Lourens Alma-Tadema (1836-1912) groeide op in Friesland. Na 4 jaar gestudeerd te hebben aan de Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen, maakte hij vanaf 1870 van Londen zijn thuis. Vanaf dan doopte hij zich om tot Lawrence. Tot en met 7 februari kun je in het Fries Museum te Leeuwarden nog terecht voor de tentoonstelling 'Alma-Tadema - klassieke verleiding'.

Sir Lawrence, na uw dood werd u vergeten voor bijna 50 jaar. In 1960 waren uw schilderijen te koop voor maar 250 pond, in 2010 was dat plotseling 36 miljoen euro. Nu wordt u herdacht met een tentoonstelling in Leeuwarden. Hoe verklaart u dat?
'Dat ik vergeten ben, dat is allemaal de schuld van al die ontelbare “-ismes”. Ze volgden elkaar in razend tempo op. Eerst kwam daar het impressionisme, het fauvisme, het kubisme, het futurisme,… Die kunstenaars hadden totaal geen belangstelling voor mijn exacte weergave van de antieke oudheid.  Weet u dat John Ruskin, u weet wel die 19de-eeuwse kunstcriticus, mij op een gegeven moment zelfs de slechtste schilder van de 19de eeuw heeft genoemd! Niet te geloven. Nee, vanaf de jaren 1960 is men mijn kunst weer gaan waarderen en dan vooral het diepgravende archeologische onderzoek dat er aan vooraf ging en de manier waarop ik de archeologische geschiedenis tot leven weet te wekken.'

Vertel daar eens wat meer over. Van waar haalt u de inspiratie voor een nieuwe compositie?
'Daarvoor val ik terug op mijn persoonlijke verzameling schetsen en foto’s van antieke voorwerpen. Die schetsen zijn vaak zeer gedetailleerd, omdat ik de objecten vanuit alle hoeken bekijk. Bovendien beschik ik over een uitgebreide bibliotheek en heb ik een eigen collectie van antieke voorwerpen. Als je goed kijkt zie je mijn Egyptische krukje terug op heel wat doeken. In 1872 en 1876 heb ik ook enige tijd op het Continent doorgebracht. In Rome heb ik heel wat postkaarten ingeslagen die ik gebruik tijdens het schilderproces. In 1883 was ik bovendien in Pompeï tijdens de opgravingen. Het Romeinse dagelijkse leven heeft in tussen geen geheimen meer voor mij!'

Sir Lawrence Alma-Tadema, Amo Te Ama Me, 1881, olieverf op paneel, 17,5 x 38 cm
Sir Lawrence Alma-Tadema, Een gunstig uitkijkpunt, 1895, olieverf op doek, 58,88 x 44,45 cm.

Hoe verklaart u het ongelooflijke succes van uw werk tijdens uw eigen leven?
'Met één woord: escapisme. De luxueuze sfeer viel erg in de smaak bij mijn Laat Victoriaanse cliënteel. Met veel oog voor detail herschep ik een weelderige, sensationele antieke wereld op het doek. De vrouwen zijn voluptueus en dragen kostbare gewaden. Zeg nu zelf, wie kijkt daar niet graag naar? Bovendien, u moet zich het natte, koude en grijze Londen eens voorstellen. Mijn schilderijen bieden een uitvlucht, een alternatief. De zon schijnt immers altijd op mijn doeken. Weet u, na mijn dood schreef een fan daarover iets heel treffend: ‘Er zit meer zonlicht en joie de vivre in een paar vierkante meter van zijn schilderijen dan in de hele productie van de Impressionistische school.'

Zoals u al aanhaalt speelt licht een belangrijke rol in uw doeken. Maar ik kan me moeilijk voorstellen dat u uw scenes in de buitenlucht maakte?
'Excuseer, ziet u mijn al met mijn laarzen in de modder staan onder een druilerige Engelse lucht. Bah! Nee, voor het gebrek aan daglicht heb ik een veel intelligentere oplossing. Geen ordinaire serre als atelier zoals mijn tijdgenoten. Nee hoor, ik heb gewoon de binnenkant van mijn nisvormige atelier bedekt met aluminiumverf. De effecten van die reflectie? Simpelweg prachtig!'

Sir Lawrence Alma-Tadema, Mozes gevonden!, 1904, olieverf op doek, 137,7 x 213,4 cm.
Sir Lawrence Alma-Tadema, Ingang van het theater (Ingang tot een Romeins theater), 1866, olieverf op doek, 67,4 x 96,0 cm

In de tentoonstelling gaat men ook in op uw huizen. Uw huizen zijn namelijk erg indrukwekkend. Kunt u daar iets meer over vertellen?
Ik heb op verschillende plekken gewoond in Londen. Mijn huis, mijn woonomgeving, is een verlengstuk van wie ik ben. Voor mijn geen alledaagse omgeving, mijn woning moet mij inspireren, ontroeren en prikkelen. De decoratie van mijn woning gebeurde met zeer veel zorg en stijl, al zeg ik het zelf. Dat is belangrijk, zo zal mijn blik altijd vallen op een object dat zo spannend is dat ik zin krijg om het te schilderen. Ook de kleuren van de muren kies ik met zorg. Zoals u ziet is de overheersende kleur momenteel zilverachtig wit, en dat komt volgens mij het beste overeen met mijn huidige stemming, artistiek gesproken.

Waarom denkt u dat er zoveel gesproken wordt over de invloed van uw werk op films?
Ik denk dat regisseurs van films en ik een gedeelde passie hebben. We proberen allebei een wereld tot leven te wekken die voorbij is. Wil je een scene spannend in beeld brengen en interessant maken voor de toeschouwer, dan moet je aandacht besteden aan de framing. Aan de uitsnede van de scene, aan het perspectief en aan de lichtinval. Maar het moet ook mooi zijn, sensationeel. Een film moet je meevoeren. In die zin verschil ik nauwelijks van filmregisseurs. 

Sir Lawrence Alma-Tadema, Interieur van de kerk van San Clemente, Rome, 1863 (onvoltooid), olieverf op doek, 63,5 x 51,0 cm.