de zindering van de zee

In 1975 stak Bas Jan Ader op 33-jarige leeftijd van wal in een kleine zeilboot om solo de Atlantische Oceaan over te steken. Hij raakte echter vermist en ongeveer tien maanden later werd zijn lege boot voor de kust van Ierland teruggevonden.

Hands up

Mesdag Collectie en hedendaagse kunst

De laatste performance van kunstenaar Bas Jan Ader waarbij hij spoorloos in de zee verdween, heeft tot op de dag van vandaag vele kunstenaars gefascineerd en geïnspireerd. In het Haagse museum De Mesdag Collectie heeft de Vlaamse gastconservator Joanna de Vos een internationale tentoonstelling samengesteld met werken van hedendaagse kunstenaars die een hommage aan Ader brengen. Verwacht geen zeegezichten zoals die in grote getale al in de collectie bevinden. Het gaat om de gevoelens en associaties die de zee bij de kunstenaars oproepen.

Het bijzondere van deze tentoonstelling is dat de werken geïntegreerd zijn in de vaste opstelling van het museum. Meestal wanneer een conservator moderne kunst wil confronteren met oude werken moet er altijd sprake zijn van een 'dialoog' die de meeste toeschouwers gewoonlijk ontgaat. Maar er hoeven geen diepere gedachtes achter te zitten. Het bijzondere is hier dat wanneer je door de zalen loopt, de werken er gewoon bij schijnen te horen ondanks de uiteen lopende technieken waarmee ze zijn vervaardigd.

Soms schuilt achter mooie beelden een gruwelijke werkelijkheid. Bij de ingang ziet men de video 'Asi …como la geografia se deshace'. Rustig voortkabbelende golven waar het schuim op de golven steeds verdwijnende sporen vormen. Met dit werk refereert de Chileense kunstenaar Enrique Ramirez aan de duizenden tegenstanders van het regime onder Pinochet die spoorloos verdwenen. 

Enkele werken nader bekeken

Hans van Houwelingen heeft zowel in de voortuin van het museum als in de achtertuin een installatie opgesteld. In de voortuin een grote foto met door het water gerimpelde handen: 'hands up'. Volgens hem is het rimpelen van de huid een overlevingsstrategie. Het geeft handen en voeten meer grip op de gladde stenen onder water.

Bill Viola presenteert een prachtig ingetogen video. Performer Sharon Ferguson ligt in helder water. Kleine bewegingen en opstijgende luchtbelletjes verraden dat zij leeft. Viola toont haar levensgroot, in een donkere ruimte met zeegeluiden op de achtergrond. (Afbeelding rechtsonderin artikel, red.)

Sigalit Landau toont vergelijkbaar met Viola een verstilde video. Het zijn net schilderijen die af en toe een kleine beweging maken. De Israëlische kunstenares balanceert op een watermeloen in de dode zee. Normaal zou iemand in het zoute water van de dode zee omhoog komen en horizontaal gaan drijven. Door als een vogel klapwiekende bewegingen met de armen te maken weet zij zich in een rechtopstaande positie te houden. 

Staand op een watermeloen in de Dode Zee
Mamiwata ou la vie comme elle va (Maniwata of het leven zoals het gaat)

Johan Muyle maakte lange zeereizen. hij reflecteert hierop met vissenstaarten. Op een van zijn reizen bezocht hij Zaïre. Hij zag daar handwerkslieden autootjes en ander speelgoed maken uit verknipte conservenblikjes. Hij paste dat ook toe in zijn beeld 'mamiwata ou la vie comme elle va' met een vissenstaart uit verknipte conservenblikken.

Thierry De Cordier is filosoof, beeldend kunstenaar en schrijver. Geïnspireerd door de oude Chinese schilderkunst schildert hij de woelige baren. Zijn werk Mer du Nord N°9 (deuxième tentative) is een krachtig materie-schilderstuk. Met olieverf, bitumen en email boetseert hij als het ware de golven.

Mer du Nord, No. 9 (deuxième tentative) (Noordzee, No. 9, tweede poging)

Andere kunstenaars

Jan Fabre bracht al een jaar na het verdwijnen van Ader een hommage aan hem. Fabre heeft een apart zaaltje ter beschikking gekregen. Julius von Bismarck brengt een vrolijke noot in de tentoonstelling door zijn video 'Afstraffing' waarin hij met een zweep de golven probeert te bedwingen.

Verder: Ahmet Őğüt, Jorinde Voigt, Stijn Cole, Nelly Agassi, Yves Velter, Andy Wauman, Lonnie van Brummelen, Jan Dibbets, Wim Delvoye, Ansuya Blom, Fabien Mérelle, Oda Jaune, Elke Andreas Boon, Enrique Marty, David Horvitz, Katie O’Hagan, Dirk Braeckman, Nan Goldin, Ruen Bellinkx, Hans Op de Beeken en Mikes Poppe.

Sharon. Onderdeel van de reeks The Dreamers (De dromers). Performer: Sharon Ferguson